مناسب‌تر است ، بلكه اصولا به نظر مىرسد اصل صدور اين فتاوا از طرف آنان بوده و بعد ديگران از آنان تقليد و پيروى كرده‌اند و گرنه چه وجهى دارد كه حتما فرستادن قطعه گلى مهرخورده را براى خوانده ذكر كنند ؟ يا ترتيب بين ارسال آن و فرستادن دستيار و شاهدان چه وجهى داشته است و همين‌طور صدا كردن خوانده و كوبيدن در و مهر كردن آن ؟ آرى ، اگر مقصود ذكر مثال باشد و ترتيب موجود بين اين موارد را اسقاط كنيم و همانطور كه به نظر مىرسد كوبيدن در و مهر كردن آن را نيز از انواع تعزير بدانيم كه با صلاحديد حاكم اجرا مىشود ، در اين صورت در مواردى كه حضور خوانده در دادگاه ضرورى و واجب است اشكالى نخواهد داشت . « 1 » 6 . آية اللّه سيّد محمد كاظم يزدى : گفته‌اند كه اگر طرف دعوا از حاكم احضار طرف مقابل را براى رسيدگى خواستار شود ، بر حاكم واجب است كه خواستهء او را بپذيرد و او را به نحوى احضار نمايد يا با فرستادن مهرى كه در آن نوشته شده است : به دعوت حاكم پاسخ بگو ، و يا با اعزام كسى براى آوردن او ؛ و بر خوانده واجب است كه در دادگاه حاضر شود و اگر از حضور خوددارى ورزد ، از قواى حاكم براى آوردن اجبارى او كمك گرفته مىشود و برخى از فقيهان ادّعاى عدم خلاف در اين حكم كرده‌اند ، بلكه از كفايه نقل شده كه اين فتوا را مذهب اصحاب دانسته است . . . تا آنجا كه مىگويد : هيچ دليلى بر اين فتاوا نداريم جز اينكه اصولا رسيدگى و قضاوت بين اين دو بر احضار خوانده متوقف است ، يا اينكه قاضى منصوب شده است حقوق را استيفا كند و اگر خوانده را حاضر نگرداند موجب تضييع حقوق است و اين دو استدلال هم - همان گونه كه واضح است - اشكال دارد . مخصوصا آن‌گاه كه احضار قبل از روشن شدن ادّعا و اثبات مسموع بودن آن باشد كه در اين صورت موجب ايذا و آزار خوانده خواهد بود ، به ويژه اگر از افراد شريف جامعه باشد ، بلكه آن چه ذكر كرده‌اند اصولا با فتواى مشهور بين فقيهان منافات دارد كه ، حكم دربارهء كسى كه در شهر حضور ندارد و يا حضور دارد ، ولى در دادگاه حاضر نشده ، جايز است ؛ به همين جهت گروهى در اين حكم اشكال كرده‌اند و بعضى همچون صاحب مستند ، مخيّر بودن قاضى را بين احضار و رسيدگى غيابى ، نزديك و قابل قبول دانسته‌اند . قول قوىتر اين است كه حتى بعد از روشن شدن نزاع ، احضار خوانده واجب نيست و بنابر جواز رسيدگى غيابى در مورد كسى كه در شهر حضور ندارد يا حضور دارد ، ولى حقّ حضور

--> ( 1 ) . قضاء ، ص 72 .